Klimaatverandering op Curaçao: het zeewater stijgt en de koraalriffen verdwijnen

De afdeling Curaçao ging vorige maand op bezoek bij Carmabi, in 1955 opgericht als wetenschappelijk onderzoeksinstituut. De organisatie doet inmiddels niet meer alleen onderzoek, maar beheert ook vijf nationale parken, geeft voorlichting aan kinderen en volwassenen en heeft een afdeling voor consultancy en advies. De boodschap tijdens de lezing was duidelijk: het zeewater stijgt en de koraalriffen verdwijnen. Er moet dringend actie worden ondernomen.

Directeur Manfred van Veghel van Carmabi heette de leden van de afdeling Curaçao welkom in zijn instituut. Carmabi is 69 jaar geleden opgericht in een door de Shell beschikbaar gesteld gebouw, maar is inmiddels flink gegroeid. Manfred benadrukte dat Curaçao vorig jaar maar liefst dertig procent van haar koraalriffen is kwijtgeraakt! Dit alarmerende feit is het gevolg van diverse omstandigheden, allemaal het gevolg van handelen van de mens. Niet alleen het verlies van soorten, maar het verlies van het hele ecosysteem staat op het spel.

Wetgeving

Manfred gaf aan dat er bepaalde wetgeving ter bescherming van ons eiland ontbreekt en dat daarop dan ook niet kan worden gehandhaafd. Ook de overheid houdt zich niet aan wat er aan wetgeving niet is, maar wel zou moeten zijn. Toch zijn er ook lichtpuntjes, zoals het ontvangen van geld van de Postcodeloterij voor maatregelen en hoe bijvoorbeeld de natuur bij landhuis Savonet is hersteld. We moeten ons vasthouden aan deze lichtpuntjes.

Bioloog

Mariene bioloog Erik Houtepen werkt al ruim zes jaar voor Carmabi op Curaçao en is op dit moment hoofd van het Advisory & Consultancy Department. Hij houdt zich bezig met het landschap op Curaçao. Hij kijkt naar historische patronen en naar veranderingen in het landschap en de vegetatie. Momenteel zijn er volgens Erik 570 wilde planten op Curaçao.

Carmabi

Carmabi, Caribbean Research and Management of Biodiversity, is een NGO, maar krijgt wel wat subsidie van de overheid. Veel van haar inkomsten verdient het instituut echter zelf. Carmabi is in 1955 opgericht als Caraïbisch Marien Biologisch Instituut. Na wat uitbreidingen nam het in 1999 Stinapa (Stiching Nationale Parken Nederlandse Antillen) over, een organisatie die overigens geheel los staat van Stinapa op Bonaire. Carmabi mag zich regelmatig verheugen in koninklijke belangstelling (zie de foto's in de Powerpoint-presentatie).Onderzoekers hebben er alle faciliteiten voor onderzoek en verblijf tot hun beschikking. Carmabi heeft veel contact met universiteiten. Zo'n 220 onderzoekers komen er per jaar: studenten, maar ook postdocs en professoren.

Onderzoek

Onderzoek van Carmabi richt zich onder andere op het herstellen van koraalriffen, 'vegetation mapping', het endemische witstaarthert en schildpaddennesten. De voorlichting van Carmabi bereikt elk jaar zo'n 15.000 kinderen en gaat onder andere over de flora en fauna van Curaçao en over plastic afval. Consultancy en advies gebeurt op lokaal, regionaal en internationaal niveau. Onderzoeksresultaten, management/beleid en educatie worden hierin bij elkaar gebracht. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het voorstellen van corridors en buffergebieden voor water op het eiland.

Politiek

Wat kan Carmabi richting overheid en politiek doen? Het instituut kan volgens Erik Houtepen vooraf adviseren en rapporten maken. Verder wil Carmabi voornamelijk aan de achterkant actief zijn en met de overheid in gesprek blijven. Dat levert meer op dan de krant en andere media opzoeken. Over de al eerder genoemde ontbrekende regelgeving: het EOP (Eilandelijk Ontwikkelingsplan) bevat regelgeving, maar die geldt alleen in de beschermde natuurgebieden. In de stad geldt deze regelgeving niet en kan men dus doen wat men wil.

Kwetsbaar

De Curaçao Tourist Board weet het eiland mooi te verkopen als paradijs boven en onder water. Maar zowel het land/de stad als de onderwaterwereld staan onder druk. In diverse dia's zien we hoe dicht er aan het water is en wordt gebouwd, direct aan de zee. Dat maakt kwetsbaar! Want het zeeniveau is niet stabiel. Het stijgt en het stijgt steeds sneller. De verwachting is dat de zeespiegel over zestig jaar met minstens zestig centimeter of zelfs met anderhalve meter zal zijn gestegen. Het is niet moeilijk in te zien dat daarmee delen van Curaçao onder water komen te staan. De overstroming van het Waaigat enkele maanden geleden is een symptoom van de stijging. Het omhoog komen van de wegputjes ook. Mensen zijn het meest bang voor terroristische aanslagen of een vliegtuigramp, maar de echte gevaren zijn valincidenten en klimaatverandering…

Directe gevolgen

De klimaatverandering heeft voor Curaçao gevolgen die er niet om liegen. Directe gevolgen zijn de zeespiegelstijging, een temperatuurstijging (in de zee en op het land), een toenemend zoutgehalte van het zeewater, meer en sterkere orkanen, langere droge seizoenen, kortere regenseizoenen en veranderingen in oceaanstromingen. De indirecte gevolgen hiervan zijn het verlies van ecosystemen, verzilting van grondwater, aantasting van de bodem, zeewater zonder zuurstof (waardoor alles dood gaat), het verdwijnen van stranden, een toename van microben en schimmeluitbraken en veranderingen in gedrag en van migratiepatronen bij organismen.

Gezond koraallandschap

We kregen foto's te zien van een gezond koraallandschap (hoe het was) en een aangetast rif (van nu). Een foto van de zee, die niet meer blauw is, maar groen door algen en schimmels. Je kunt de waterkwaliteit zien afnemen. Spreker Erik Houtepen liet een foto zien van 'reef diseases', zoals het been van een zwemmer die een vleesetende bacterie had opgepikt in de zee bij Miami. Verder zagen we vissen die ziek zijn, vissen die de weg kwijt raken en massaal sterven, koralen die verbleken en schildpadden met het herpesvirus. Verbleking van het koraal komt door temperatuurstijging. Normaliter werken algen en koraaldiertjes samen, maar bij een te hoge temperatuur gooien de diertjes de algen eruit en daarmee wordt het bleek. Een verbleekt koraal kan wel herstellen als de temperatuurstijging niet te lang duurt. Tot slot kregen we te zien hoe de zee nu al de bebouwing bij de kust op Bandabou overspoelt bij stormachtig weer. Het land kalft dan verder af.

Rapport

Er ligt inmiddels een rapport over de kwetsbaarheid van Curaçao. Veel van onze infrastructuur ligt dicht bij de zee en is dus kwetsbaar. Denk aan het vliegveld, de weg naar Westpunt en het Curaçao Medical Center. Een kaartje liet zien waar de kans op een overstroming door de zee groot is als er een storm komt met één en met vier meter hoge zeegolven. Dat geeft te denken. We zagen daarnaast kaartjes van de beschermende koraalriffen aan de zuidkust van Curaçao uit 1982 en 2023. De achteruitgang is duidelijk! Alleen de mangrove groeit aan.

Land

Op het land is er beter nieuws. Daar zien we de gevolgen van klimaatverandering nog niet. We kregen plaatjes te zien uit 1985 en 2020 van het Christoffelpark in het noorden van Curaçao. Het aantal inheemse bomen neemt toe, zoals de olibaboom (Palu Pretu). Het gaat van een open landschap naar een meer dichte bosschage. In het Christoffelpark zijn er nu twee keer zoveel bomen als in 1985. Zowel op land als in de zee zijn er naast inheemse ook invasieve soorten. Deze zijn gevaarlijk. De woekerende plant palu di leche en de lion fish/koraalduivel, die veel eten, zich snel voortplanten en nauwelijks natuurlijke vijanden hebben in de Caribische Zee, zijn voorbeelden.

Oproep tot actie

We moeten in verband met de klimaatverandering voor Curaçao gerichte en serieuze actie ondernemen met het oog op de toekomst en dat moet nú. In elk geval is slimme en duurzame kustontwikkeling nodig, net als bescherming van belangrijke ('key') soorten en hun habitat, en behandeling en beheer van ons afvalwater (het vieze water zomaar lozen heeft een schadelijke invloed op het marine leven). Een visie is nodig en we zullen scherpe keuzes moeten maken.

Is er hoop? Ja er is hoop, maar het water staat ons wel aan de lippen! We hebben maar één Curaçao!

De presentatie van de spreker met alle foto's die getoond werden tijdens de lezing is op de webpagina van de afdeling Curaçao geplaatst.