In memoriam Klaas Maddens (Kortrijk)

Historicus en rijksarchivaris Klaas Maddens was van 1980 tot 2000 lid van de afdeling Kortrijk. Hij overleed eind januari. Hij schreef tal van publicaties, met name over Kortrijk en Zuid-West-Vlaanderen, en was zeer actief in het culturele leven van 'zijn' stad.  

Vrijdag 26 januari. Onder het serene langzame klokkengelui stappen mijn tweede Princepeter Tito Goddeeris en ikzelf doorheen het diepste historische centrum van Kortrijk richting de voormalige grafelijke kapittelkerk van O.L.Vrouw. Net voor het binnengaan van de kerk draaien we beiden, als in een reflex, onze hoofden in de richting van de voormalige 'Berg van Barmhartigheid', plaats van het Rijksarchief… de plaats waar rijksarchivaris doctor historicus Niklaas Maddens decennialang met vakbekwaamheid en met hart en ziel, vakhistorici, historici in opleiding, amateurhistorici en genealogen ten dienste stond. Een uitgelezen passende locatie om van die kleurrijke persoonlijkheid afscheid te nemen!
 

Omringd door zijn acht kleinkinderen werd Klaas tot voor het altaar gebracht. Hun woorden tijdens de liturgie doordesemd met warmte en dankbaarheid voor wat opa Klaas voor hen betekende, a fortiori sinds het al te vroege afscheid van zijn echtgenote Frieda 23 jaar geleden. De vele aanwezigen in de kerk vormen een afspiegeling van de vele facetten van bezigheden en talenten die de persoonlijkheid van Klaas Maddens rijk was.
 

Niklaas Maddens werd geboren in Geluwe in 1933. Vader Remi was er huisarts, moeder Clara Defraeye bestuurde het kroostrijke gezin van zeven kinderen. Zij was de eerste meisjesstudente aan de faculteit Economie van de Leuvense Universiteit, meteen ook jaargenote van 'vader' Gaston Eyskens. Van huis uit was Klaas zijn gehele leven lang een overtuigd Vlaming met warme sympathie voor de Groot-Nederlandse gedachte. Dit niet slechts emotioneel gedreven door zijn 'familiale wortels', maar ook intellectueel overtuigd en gespijsd door zijn historische percepties terzake.
 

Na zijn humaniorastudies aan het Gentse Sint-Barbara-college trok Klaas naar Leuven en studeerde er binnen de Faculteit Wijsbegeerte & Letteren, 'Geschiedenis van de Middeleeuwen, Nieuwe en Nieuwste Tijden'. Hij werd er leerling van de Brugse historicus professor Jan-Arthur Van Houtte. Zo werd Klaas lid van de eminente 'School van Van Houtte', die vooral onderzoek deed naar de sociaal-economische aspecten van de 'Nieuwe Tijd', van de tweede helft van de 15^e eeuw tot en met de 18^e eeuw.
 

Klaas promoveerde met de studie De beden in het graafschap Vlaanderen tijdens de regering van Keizer Karel V (1515-1550). Het proefschrift werd naderhand uitgegeven en de studie ontsloot tal van totaal onbekende aspecten van dit ingenieus, maar tevens hyper-complex 'fiscaal systeem'. Klaas werd daarmee weliswaar geen listig hedendaags fiscalist, wél een talentrijk vorser naar de waaier van sociaal-economische mechanismen die het leven van de burger in de 16^e eeuw en later mee bepaalden.
 

Na zijn bursaalschap bij het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, startte Klaas na stages en staatsexamen zijn lange loopbaan bij het Algemeen Rijksarchief van België als 'Archivaris-Paleograaf'. In 1964 slaagde toenmalig Algemeen Rijksarchivaris dr. Etienne Sabbe (bekend om zijn historische studie naar de vlasindustrie in Zuid-West-Vlaanderen) erin een arrondissementeel Rijksarchief in Kortrijk te vestigen. Hij zond zijn beste 'West-Vlaamse keurpaarden' naar Kortrijk: dr. hist. Ernest Warlop (Mediëvist, heraldicus én topspecialist in de 'Vlaamse adel') en dr. hist. Niklaas Maddens (Modernist). Dit duo, ieder in zijn eigen kleurrijke verscheidenheid, vormde hét Kortrijkse Rijksarchief (RAK)!
 

Klaas stond reeds eerder samen met onder andere pastoor-historicus van de O.L. Vrouwekerk Jan De Cuyper en dr.fil. Frans Debrabandere aan de doopvont van 'De Leiegouw', Vereniging voor geschied-, taal en volkskundig onderzoek in het Kortrijkse. Het tijdschrift verwierf in de wereld van historici (professionelen én amateurs) een stevige wetenschappelijk-exemplarische reputatie. De bibliotheek en het archief van de vereniging vonden door de zorgen van Klaas tot op vandaag een veilig én publiek toegankelijk onderkomen in het Rijksarchief Kortrijk (RAK).
 

Een daaropvolgende stap in de uitbouw van publieke werking van het Rijksarchief Kortrijk was de komst van de kandidatuursopleiding Geschiedenis op de Kulak, Campus van de KULeuven in Kortrijk. De toenmalige (uitsluitend tussen Leuven en Kortrijk pendelende) geschiedenis-professoren - in het bijzonder professor Michel Cloet, titularis Geschiedenis van de Nieuwe Tijd - zochten meteen aansluiting met het Kortrijkse Rijksarchief met het oog op het vinden van (archivalisch haalbare en beheersbare) onderwerpen voor de 'seminarie-werkcollege-opdrachten' van de geschiedenisstudenten.
 

Klaas, die zelf volop bezig was met de inventarisatie van het oud-stadsarchief van Kortrijk (OSAK) was daartoe de uitgelezen partner. En daar ontpopte zich andermaal dé dienstverlenende archivaris bij uitbreiding. Zowel wat rijpere amateurhistorici, genealogen, als studenten vonden in hem een archiefgids en een geduldig leraar bij het ontcijferen van gothische (vroeg en laat-gothische) handschriften. Velen raakten dan 'onderweg' evenzeer vertrouwd met het steeds met vulpen gekrabbelde handschrift van de paleograaf zelf .
 

Klaas Maddens werd wetenschappelijk, dienstverlenend, cultureel .... vrij snel Kortrijkzaan. Binnen het culturele verenigingsleven engageerde hij zich onder andere in de VZW De Gulden Sporen, Vereniging ter promotie van kunst en cultuur, in de Kortrijkse Straatnamencommissie, als leraar geschiedenis in de Kortrijkse Gidsenkring, de Orde van den Prince. Hij was medestichter van de eminente driejaarlijkse Prijs voor Geschiedenis Etienne Sabbe (open voor historisch onderzoek in Nederland en Vlaanderen).
 

Wetenschappelijk focuste hij zich meer op Kortrijk. Tijdens het inventariseren van het OSAK (Oud stadsarchief Kortrijk, acht kilometer aan archiefstukken) opende hij voorheen onontsloten delen van de geschiedenis van Kortrijk. In een eerste beweging stelde hij vooral ten behoeve van de Gidsenkring een handige en compacte Geschiedenis van Kortrijk in vogelvlucht samen. Naar aanleiding van honderd jaar Bekaert verzorgde hij het deel sociaal-economische ontwikkeling in Zuid-West-Vlaanderen voor de jubileumpublicatie door Lannoo in 1980.
 

Naar aanleiding van 800 jaar stadsrechten Kortrijk door graaf Filip van den Elzas, was Klaas de redacteur en medeauteur van het lijvige standaardwerk Geschiedenis van Kortrijk [Lannoo 1990]. Bij de presentatie van het prestigieuze boek met tentoonstelling was emeritus professor J.A. Van Houtte de gastspreker ... fier dat zijn discipel met dit huzarenstuk in de voetstappen van zijn leermeester stapte.
 

Zoals het historiografen past, beschouwde Klaas al het door hem gepubliceerde als gaandeweg nog meer verfijnbaar, her-interpreteerbaar en derhalve nooit helemaal 'af', net zoals de geschiedenis als dusdanig nooit af zal zijn! Zijn ontsluitende dienstvaardigheid voor de historicus van vandaag en morgen vormt beslist de Bibliografie van de Geschiedenis, Taal en Volkskunde van West-Vlaanderen en de West-Vlaamse gemeenten 1950-1981 (764 pagina's). Een unieke handleiding voor wie zich in een historisch aspect wenst te verdiepen.
 

Klaas was ook tutor, coach en stimulator. Als je 'plannen' had - ook al lagen die niet in de lijn van zijn 'sterke kanten' - en je kon er hem rustig van overtuigen, dan stond hij onverkort aan jouw zijde, ondersteunde waar hij kon met de middelen die hem wél ter beschikking stonden. Geen enkele lijn die ik publiceerde werd niet door Klaas met competente zorg gewikt en gewogen, en waar nodig met vulpen aangevuld.
 

De persoonlijkheid van Klaas kan als volgt geschetst worden:

• Zijn sympathieke verstrooidheid en technische onhandigheid.
• Zijn ontwapenende openhartigheid.
• Zijn 'curiositeit' waar we om mochten lachen.
• Zijn ondervonden dienstvaardigheid.
• Zijn bereidheid om anderen succes te gunnen en er waar mogelijk ertoe bij te dragen.
• Zijn dorst naar scherp inzicht en een degelijk open debat.
• Zijn vaste overtuigingen die hij beleefde in fundamentele verdraagzaamheid.
• Zijn liefde voor Vlaanderen en de Nederlanden.
   

Vele van zijn talenten leven merkbaar verder in zijn kinderen en hun gezinnen! Deze facetten van zijn caleidoscoop maakten dat Klaas er moeiteloos in slaagde om zowel leermeester als vriend te zijn. Hij heeft ze twintig jaar lang en nog langer gedeeld met vele vrienden van de Orde van den Prince in 'Amicitia et Tolerantia'. Hij wilde me daarin laten delen door in 1988 mijn peter te zijn in onze Orde van den Prince.
 

In blijvende dankbaarheid,
 

In urbe Cortracensis, 2 februari 2024, Feest van Maria Lichtmis, Patroonsfeest van onze Alma Mater.
 

Paul Thurman
Afdeling Kortrijk

Terug naar de PrincEzine (op de website)? Klik hier.