De brieven van Nicolaes Cleynaerts uit de Arabische wereld

Wie was Nicolaes Cleynaerts? Voor velen is hij een onbekende. Dat komt door zijn merkwaardige levensloop. Zijn standbeeld staat in Diest en hij heeft zijn plaats in de beeldengalerij op de gevel van het stadhuis te Leuven. Hij stierf in Granada. Joris Tulkens is classicus, filosoof, auteur en lid van de afdeling Diest. Hij sprak vorige maand op de afdelingsvergadering over het boek In de ban van Mohammed. Nicolaes Cleynaerts (1493 - 1542). Brieven uit de Arabische wereld, dat hij schreef samen met Jan Paty, hoogleraar Latijnse Taal- en Letterkunde aan de KU Leuven.

Geboren te Diest uit welstellende ouders studeerde Nicolaes Cleynaerts in Leuven en behaalde hij het diploma van Magister in Artibus. Hij was een briljant student, werd ook theoloog, bekwaamde zich op eigen houtje in het Grieks en Hebreeuws en begon aan Arabisch. Hij koos de zijde van Erasmus, zijn tijdgenoot en vriend, en kreeg daardoor veel tegenkantingen van het overwegend conservatieve Leuvense front. Hij organiseerde privélessen en publiceerde didactisch materiaal. Zijn boek over de Griekse spraakkunst was een bestseller: tot in de 18^e eeuw verschijnen er meer dan 500.000 exemplaren. Er volgde ook nog een boek over Hebreeuwse spraakkunst.

Arabische teksten

Dit boek betekende zijn doorbraak. Hij mocht gaan doceren te Parijs en werd vervolgens benoemd aan de universiteit van Salamanca. Daar ontmoette hij professor Hernan Nûnez, die hem met Arabische teksten in contact brengt. Hij werd daarna aangesteld als leermeester van de broer van de Portugese koning. Hij introduceerde in zijn lessen een revolutionaire conversatiemethode. Cleynaerts was een uitstekend didacticus. Om zich verder te bekwamen in het Arabisch vertrok hij naar Spanje en verdiepte hij zich in de Koran. Hij was op dat moment de enige theoloog die het christelijk en het moslimgeloof kende. Hij zag hier een ideaal om de kloof te dichten door middel van studie en het woord. Gedreven door een sterke bekeringsijver vertrok hij naar Fez in Marokko. Hij ondervond er veel vijandschap, vooral van de Portugese consul. Berooid keerde hij terug naar Granada, waar hij in 1542 stierf. De doodsoorzaak blijft in het duister.

Humoristische brieven

De auteurs zijn er met deze prachtige uitgave in geslaagd de vlotte, levendige en dikwijls humoristische brieven van Cleynaerts uit het Latijn om te zetten tot een bijzonder aantrekkelijk proza. Geen geringe verdienste! Het belette de auteurs niet een turf van een wetenschappelijke publicatie tot stand te brengen, geannoteerd, voorzien van de nodige toelichtingen, een persoons- en zakenregister en een bibliografie. Een publicatie van correspondentie spreekt in doorsnee specialisten aan. Laat de lezer zich hier niet door afschrikken. De lectuur is een reis door Europa en leest als een trein. Sterk aanbevolen! Ongetwijfeld zal dit boek, trouwens zeer terecht, bijdragen tot een betere kennis van deze gedreven humanist in de Nederlanden.
 

Roland Baetens, emeritus-hoogleraar Geschiedenis Universiteit Antwerpen, lid van de afdeling Antwerpen-Plantiniana (overleden 21 april 2022).
Louis De Troij, lid van de afdeling Antwerpen-Plantiniana en lid van de redactie van PrincEzine.

In de ban van Mohammed. Nicolaes Cleynaerts (1493 - 1542). Brieven uit de Arabische wereld, Jan Papy en Joris Tulkens.
Uitgeverij Sterck & De Vreese.
400 pagina's
35 euro.

Vier jaar geleden schreef Joris Tulkens overigens ook al een biografie over Nicolaes Cleynaerts: Nicolaes Cleynaerts, christenhond tussen moslims.