Laaggeletterdheid maakt ongezond

Huisarts, straatdokter, hoogleraar en nieuw Princelid Maria van den Muijsenbergh hield eind november een lezing voor haar afdeling Nijmegen over het verband tussen laaggeletterdheid en gezondheid. "Elke dag weer de omgeving niet begrijpen en niet mee kunnen doen in de maatschappij leidt tot chronische stress en dus op een verhoogde kans op chronische ziekten als diabetes."

18% van de bevolking in Nederland heeft zoveel moeite met lezen, schrijven en/of rekenen dat dit hun dagelijks leven ernstig belemmert. Zij zijn laaggeletterd. De meerderheid van hen is autochtoon Nederlands en velen hebben een baan. Voor hen is toegang tot de gezondheidszorg en tot informatie over gezondheid erg lastig. Zij hebben daardoor beperkte gezondheidsvaardigheden, hetgeen overigens voor méér mensen geldt dan alleen laaggeletterden. Zo'n 30% van de bevolking heeft moeite met het vinden, begrijpen of toepassen van gezondheid­gerelateerde informatie.
 

Laagopgeleid

De meeste laaggeletterden zijn laagopgeleid en hebben een laag inkomen. Deze factoren dragen eraan bij dat laaggeletterde mensen een veel slechtere gezondheid hebben dan mensen die goed kunnen lezen en schrijven of hoogopgeleid zijn. Laaggeletterden leven gemiddeld 7 jaar korter en 25 jaar in slechtere gezondheid. Zij lijden veel vaker aan chronische ziekten en maken minder adequaat gebruik van de gezondheidszorg. Het gaat bij hen bijvoorbeeld twee tot vier keer vaker mis met medicatiegebruik.
 

Chronische stress

Een belangrijke factor in het ontstaan van deze slechtere gezondheid is de chronische stress die laaggeletterdheid met zich meebrengt: elke dag weer de omgeving niet begrijpen en niet mee kunnen doen in de maatschappij. Door chronische stress komen hormonen vrij die rechtstreeks een negatieve invloed hebben op de suikerverwerking in het lichaam en op de bloedvaten. Hierdoor neemt de kans op diabetes en hart- en vaatziekten toe. Daarnaast belemmert chronische stress het goed functioneren van een deel van onze hersenen, de prefrontale kwab. Hierdoor is het moeilijker om langetermijnbesluiten te nemen en weerstand te bieden aan impulsen en kortetermijnbevrediging. Hierdoor is het volgen van een gezonde leefstijl nog moeilijker.
 

Verbeteren

Hoe kan de gezondheid van en zorg voor laaggeletterde mensen verbeteren? Allereerst door beter onderwijs, zodat meer mensen op jonge leeftijd leren lezen en schrijven. Ten tweede door informatie in de hele maatschappij begrijpelijker en beter toegankelijk te maken, bijvoorbeeld door deze informatie te testen en in overleg met ervaringsdeskundigen aan te passen. Ten slotte moeten we in de zorg - en breder in de maatschappij - alerter zijn op tekenen van laaggeletterdheid. Het is goed mogelijk laaggeletterde mensen respectvol te vragen of zij moeite hebben met lezen en schrijven. Indien dit het geval is, kunnen zij gewezen worden op de openbare bibliotheek en de Stichting Lezen en Schrijven, waar zij gratis alsnog kunnen leren lezen.

Wetenschappelijk onderzoek

Het is ook mogelijk om laaggeletterde mensen te betrekken bij wetenschappelijk onderzoek, maar dan moeten ook daar alle informatie en formulieren aangepast zijn. Een probleem is dat in sommige gevallen taalgebruik op B1-niveau het onmogelijk maakt de benodigde nuances in informatie over te brengen. Desondanks moeten onderzoeksmethoden en zorg waar nodig zoveel mogelijk aangepast worden om mensen die laaggeletterd zijn te betrekken bij onderzoek en zorg. Dat is een kwestie van sociale rechtvaardigheid.

De voordracht van Maria van den Muijsenbergh past goed in het project van de afdeling Nijmegen om de lees- en taalvaardigheid van jongeren te bevorderen door het lezen van literatuur met leerlingen van het vmbo.

Chris van Weel
Voorzitter van de afdeling Nijmegen
 

Foto boven het artikel: Roel Wijnants op VisualHunt.com.

Terug naar de PrincEzine (op de website)? Klik hier.