Voormalig VRT-correspondent Björn Soenens: "Trump pleegt partnergeweld op Europa"

Voor de jaarlijkse clustervergadering van de afdelingen Aarschot, Dienst en Tienen had de organiserende afdeling Tienen voormalig VRT-correspondent in Amerika Björn Soenens uitgenodigd. Welke gevolgen heeft het 'America first' beleid van Trump? Hoe is Amerika veranderd de afgelopen decennia? Hoe zou Europa moeten reageren? Wat is de rol van China? Wat heeft dit alles met democratie en onderwijs in Vlaanderen te maken?

De spreker, VRT-correspondent in de VS van 2017 tot 2025, begon met de stelling dat er sinds Trump iets veranderd is in het leiderschap dat we van een partner verwachten: Trump pleegt 'partnergeweld' op Europa en heeft ook in eigen land de spelregels danig veranderd. Het America first discours heeft ook al mondiale gevolgen gehad. De brutale manier waarop dit gebeurt, deed in de Verenigde Staten de conversatie stilvallen: mensen durven of willen uit angst niet meer spreken. Er is nochtans nood aan praten met elkaar, aan vriendschap en tolerantie.

Voorbeelden

Björn Soenens overliep een aantal voorbeelden van deze gewijzigde politiek. In tegenstelling tot de hulp die de VS na de Tweede Wereldoorlog aan Europa hebben gegeven (het Marshallplan), worden nu invoertaxen geheven. Al een derde van de middelen voor ontwikkelingshulp (USAID) werd gestopt. Dit heeft al heel veel mensenlevens gekost. Diplomatie en overleg werden vervangen door afdreiging en bruut geweld, zoals in Venezuela en Iran. In eigen land is Trump bezig met het uithollen van de democratie die is gestoeld op scheiding van de drie machten. Hij eigent zich bevoegdheden toe die hij niet heeft (zoals het opleggen van importtarieven) en beschimpt rechters en gerechtshoven als ze het niet met hem eens zijn. We stellen een onthutsend verlies aan waarden en fatsoen vast. De vraag is: hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Succes

Een aantal feiten en evoluties in de USA hebben het succes van iemand zoals Trump in de hand gewerkt. Kwalitatieve gezondheidszorg is voor veel Amerikanen niet betaalbaar, hoewel dat land per capita hieraan veel meer spendeert dan Europa. De voorbije jaren werden gekenmerkt door een aantal crisissen: een financiële, een vastgoedcrisis en een economische crisis. De Amerikanen hebben vastgesteld dat de verantwoordelijken niet werden gestraft. Door de globalisering verdween veel industrie en is er verpaupering opgetreden. Er is een kloof gekomen tussen stad en platteland, waarbij we ook kleinere steden die in verval zijn geraakt moeten rekenen. De middenstand is kapot geconcurreerd door Walmart, waar Chinees materiaal wordt verkocht dat vroeger in de USA werd gemaakt. De 'deplorables' moeten daar hun inkopen doen. Aldus werd een voedingsbodem van frustratie- en wraakgevoelens gecreëerd en Donald Trump vertolkt wat veel mensen denken. Al hun wraakgevoelens worden door hem vertaald. Trump verzint daarbij zijn eigen waarheden. Het huidig probleem is dat velen niet meer weten wat waar of onwaar is.

Geopolitiek

Ook op geopolitiek vlak maakte Soenens een aantal bedenkingen. De Verenigde Staten is bijvoorbeeld medeverantwoordelijk voor het ontstaan van de theocratische dictatuur in Iran. In 1953 pleegde Amerika samen met de Britten een staatsgreep tegen de liberaal-democratische regering van premier Mossadeq. Dit werd vervangen door het Amerika-vriendelijke regime van sjah Mohammed Reza Pavlavi, wat op zijn beurt leidde tot de islamitische revolutie van 1979.

China

Wat China betreft heeft het Westen dit land te lang onderschat, stelde Björn Soenens. Bij het uitbreken van de Covid-pandemie realiseerden we ons plots dat alle mondmaskers daar gemaakt werden en dat we economisch heel afhankelijk van hen geworden waren. Intussen heeft China veel Westerse landen technologisch ingehaald of voorbijgestoken. China is - meer dan Amerika - met economie bezig en tracht langs die weg meer invloed te krijgen. In die zin is het heffen van importtarieven door de USA een reactie van bangeriken en zijn het de stuiptrekkingen van een wereldmacht op zijn retour. Ook het immigratiebeleid van de USA zal uiteindelijk negatieve gevolgen hebben, omdat immigratie nodig is om de nodige economische groei te kunnen realiseren.

Europa

Wat kan Europa kan doen om het hoofd te bieden aan de veranderende geopolitieke constellatie en met name die in de USA? Europa moet uit zijn winterslaap komen, zeker op militair gebied, stelde Soenens. In 1984 spendeerde België 4,4% van ons BNP aan defensie, in 2024 was dat nog 1,1%. Er is daarnaast veel te veel bureaucratie in Europa. Het oude continent moet krachtdadiger worden. We moeten meer het heft in eigen handen nemen en ook economisch zien wat we best zelf kunnen of moeten doen.

Democratie

Björn Soenens eindigde met een pleidooi voor democratie. Besluitvorming in een democratie gaat niet zo snel, want er is tijd nodig voor communicatie. In die zin is ze minder krachtdadig dan een dictatuur, waar beslissingen heel snel door de strot van veel mensen kunnen worden geduwd. Een voorwaarde voor een goed functionerende democratie is dat de bevolking goed opgeleid is en ook haar geschiedenis kent. Er is meer dan ooit aandacht nodig voor onderwijs, besloot de spreker de avond. Alle aanwezigen konden hiermee instemmen en hadden genoten van de uiteenzetting van een bevlogen spreker die wellicht nog langer had kunnen doorgaan met grasduinen in de boeiende wereld van de geopolitiek die vandaag de dag meer dan ooit in evolutie (revolutie?) is.
 

Stefaan Van Lierde
Secretaris van de afdeling Tienen