Gevluchte Oekraïense studenten in Boedapest blikken terug op één jaar oorlog

Eind vorig jaar besloot het Dagelijks Bestuur als bijzonder NT&C-project een deel van de masterstudie Nederlands van twee naar Boedapest gevluchte Oekraïense studentes te subsidiëren. Een oproep aan leden, afdelingen en gewesten om de twee studenten ook te sponsoren, leidde ertoe dat een groot deel van hun studie- en verblijfskosten voor de tweejarige opleiding werd binnengehaald. In deze PrincEzine blikken de twee studentes en docenten aan de vakgroep Neerlandistiek van de Károli Gáspár Universiteit terug op het afgelopen jaar.

De kracht om mijn droom na te jagen

Mijn naam is Lesia Chaika en ik studeer nu op de Károli Gáspár Universiteit in Boedapest. Voordat ik naar Hongarije ben gekomen, studeerde ik Nederlands en Engels aan de Kyiv Nationale Linguïstische Universiteit (KNLU). Officiel heette onze specialisatie 'Germaanse talen en literatuur. Nederlands als eerste vreemde taal'. Wij hadden een groep van veertien studenten die Nederlands studeerden. Behalve talen volgden wij ook veel andere vakken zoals literatuurgeschiedenis, taalkunde, pedagogie en psychologie.

Toen wij tweedejaars waren, begon eerst de coronapandemie en daarna, tijdens ons laatste jaar, de oorlog. Die oorlog maakte het bijna onmogelijk voor ons om onze studie af te ronden. De universiteit had veel tijd nodig om zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Enkele studenten waren toen buiten Kyiv, sommigen in gevaarlijke omstandigheden. In maart 2022 nodigde de Vakgroep Neerlandistiek van de Károli Gáspár Universiteit ons uit om naar Boedapest te komen en daar onze bachelorstudies af te ronden. Helaas lukte het niet iedereen om naar deze prachtige stad te komen, dus we kwamen hier maar met ons zevenen. De jongens en enkele meisjes bleven achter.

Het was geen gemakkelijke beslissing voor mij om mijn familie in Oekraïne achter te laten en - zij het tijdelijk - naar een ander land te verhuizen. Toch dacht ik dat - behalve dat we hier veilig zaten - het nuttig was om in het buitenland te studeren. Ik heb ervaren dat docenten op de Károli aardig en enthousiast zijn. Ze inspireerden en motiveerden me. Er waren ook veel verschillende activiteiten en evenementen die met het Nederlands te maken hadden. Dat gaf me kracht en energie om mijn droom na te jagen en niet op te geven. Toen ik de aanbod kreeg van het hoofd van de vakgroep Anikó Daróczi en de andere docenten om vanaf september 2022 de tweejarige masteropleiding in Boedapest te volgen, nam ik deze beslissing snel.

De afgelopen maanden dat ik met mijn Oekraїense studiegenoot Natalia hier in Boedapest aan de masteropleiding studeerde, waren heel fijn. Ik leerde onze vakgroep en andere studenten beter kennen en genoot van de mijn verblijf in deze stad. Het was ook wel een beetje moeilijk, want wij hadden colleges in zowel literatuur als in taalkunde en we moesten kiezen welke specialisatie we zouden kiezen. Ik vind beide vakken interessant en toen wij de keuze moesten maken, kon ik het heel lang niet doen. Hoewel ik voor letterkunde heb gekozen, ben ik nog steeds in taalkunde geïntereseerd en ik luister graag naar lezingen over taal. Gastcolleges en verschillende projecten die op de Károli Gáspár Universiteit plaatsvinden, geven me ook inspiratie mijn eigen project in Oekraїne te ontwerpen voor als de oorlog over is.

Ik blijf toch altijd bezorgd of thuis alles goed gaat. Ik zit in Hongarije in complete veiligheid, terwijl ik weet dat al mijn familieleden en vrienden in Oekraïne wonen, waar het nergens veilig is. Dat is de reden waarom het soms ook emotioneel ingewikkeld is. Ondanks alle moeilijkheden krijg ik grote steun van de docenten en maak ik nieuwe vrienden. Dat is een geweldige ervaring. Ik ben blij dat ik in Boedapest kon blijven, want daardoor kon ik doorgaan met mijn studie Nederlands.

Lesia Chaika
 

Nederlandse recepten, Paul van Ostaijen, Erasmus en drugsproblemen

Ik ben ongeveer een jaar geleden naar Boedapest gekomen samen met nog zes Oekraïense medestudenten, dus de helft van onze groep in Kyiv. We begonnen onmiddellijk enkele cursussen te volgen op de Károli Gáspár Universiteit, maar ook online het curriculum van de KNLU, de universiteit in Kyiv. Het was een drukke tijd omdat we ook onze bachelorscripties moesten schrijven en onze staatsexamens moesten doen in Kyiv.

In die tijd - april en mei 2022 - hadden we veel leuke activiteiten in Boedapest zoals Koningsdag, de Nederlandstalige Boekendag, Poëziedag, Sportdag, een bezoek aan de Vlaamse Vertegenwordiging en een vertaalworkshop met dichteres Ester Naomi Perquin. Op de jaarlijkse Boekenweek bezochten we een discussie 'Dealing with otherness' met vijf schrijvers uit vijf verschillende landen, waaronder een uit Nederland. Iedereen gaf zijn eigen mening over dit onderwerp.

Daarna namen drie van ons, Daryna, Lesia en ik, deel aan de Comenius Zomercursus die in 2022 in Hongarije werd georganiseerd: twee weken bezig zijn met taalverwerving en lezingen bijwonen over Nederlandse en Vlaamse cultuur en literatuur. Dit was erg informatief en nuttig, en ook gezellig. We kregen taalles van vier verschillende docenten. Elk van hen had zijn eigen unieke perspectief en manier van lesgeven. Behalve dat het een leuke en plezierige ervaring was, heeft het me ook echt geholpen met mijn taalbehoud.

Het eerste semester van mijn masteropleiding was behoorlijk moeilijk. Naast het drukke lesprogramma hebben Lesia en ik een poster gemaakt voor de internationale taalkunde conferentie PARTE. We namen op onze vakgroep deel aan een gesprek met de schrijfster Emy Koopman en bezochten concerten en andere culturele programma’s. Er waren ook heel ontspannende bijeenkomsten. We keken bijvoorbeeld samen met onze groepsgenoten en docenten naar voetbalwedstrijden van het Nederlands elftal. En dan waren er nog de borrels en bijeenkomsten met onze docenten en medestudenten.

Het tweede semester is net begonnen. Naast onze lessen over Nederlandse en Vlaamse poezie en proza, narratologie, taalverwerving en historische taalkunde kregen we een gastcollege met Tom de Smet, kok, voormalig journalist en redacteur van Hongarije Vandaag en verbonden aan het Cultuurcafé Kelet in Boedapest. Hij introduceerde de Nederlandse keuken bij ons, inclusief de manier waarop het in het Nederlands gebruikelijk is om recepten te schrijven en de Indonesische impact op de Nederlandse eetcultuur. Al in de eerste week hadden we een gastcollege van Willem Bongers-Dek, directeur van het Vlaams-Nederlandse Huis deBuren in Brussel, over Paul van Ostaijen, de interpretatie van zijn werken in het verleden en hedendaagse imitaties van zijn gedichten. Studenten van de Christelijke Hoogeschool Gouda hebben een week bij ons stage gelopen en gaven ons presentaties over Erasmus, over drugsproblemen in Nederland en over Nederlandse spreekwoorden. We hebben ook samen een stadswandeling gemaakt en daarna hebben ze onze essays gecorrigeerd. Er staan nog veel meer verschillende activiteiten op de planning. Zo nemen we in maart deel aan de poëzie-workshop van dichter en poëzierecensent Paul Demets op de Károli Universiteit en in Debrecen.

Ik ben blij dat ik me mag concentreren op mijn studies. We zijn beiden dankbaar dat we daarbij geholpen worden door de Orde van den Prince en de Nederlandse Taalunie.

Natalia Lehka
 

Hoe kwamen de Oekraïense studenten in Boedapest terecht?

Enkele weken na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne eind februari vorig jaar, ervoeren wij, medewerkers van de vakgroep Nederlands van de Károli Gáspár Universiteit in Boedapest, wat vele anderen in die tijd ervaren zullen hebben: machteloosheid tegenover deze barbaarse agressie, maar tegelijkertijd de wens iets concreets ten goede te kunnen bijdragen. Wetend dat in Kyiv aan twee verschillende afdelingen Nederlands gestudeerd wordt, besloten we te doen wat als vakgroep binnen onze mogelijkheden lag: aan de Oekraïense studenten Nederlands aanbieden om (tijdelijk) hun studie bij ons voort te zetten, zolang dat aan hun eigen universiteit niet mogelijk zou zijn.

We hebben meteen contact gezocht met de collega’s van beide vakgroepen, die we overigens eveneens aan de vakgroep zouden hebben kunnen ontvangen. Bij de studenten van de vakgroep Nederlands op de Kyiv National Linguistic University bleek de behoefte inderdaad te bestaan om de studie, op dat moment in het laatste jaar, op min of meer normale wijze te kunnen voortzetten en afronden. Hun eigen docente was op het moment dat de invasie begon in Nederland, waardoor de afdeling in Kyiv feitelijk zonder personeel was. Later zouden de colleges van de KNLU online doorgang vinden, maar dat was op dat moment nog onbekend.

In de tussentijd probeerden we hier ter plaatse niet alleen uit naam van de vakgroep te handelen maar ook officiële steun van de universiteit voor deze plannen te verkrijgen. Dit lukte: de universiteit bood kosteloos onderdak voor de bezoekende studenten aan. In Kyiv lag de zaak iets gecompliceerder, maar na aandringen van onze vice-rector werd het compromis bereikt dat de studenten konden vertrekken, mits ze vanuit Boedapest online de colleges in Kyiv zouden bijwonen zodra die weer doorgang vonden.

Nadat dit allemaal in orde was gebracht, konden concrete afspraken worden gemaakt - van onze kant de logeerplekken in één van de studentenhuizen van de universiteit, en het aanvragen van tijdelijke studiebeurzen (via CEEPUS). Van hun kant ging het, met coördinatie van hun eigen docente Valeriia Maiboroda, vooral om het praktisch plannen van de reis, want op dat moment bevonden de meesten zich al niet meer in Kyiv.

We hebben eerst nog een afspraak online gemaakt om elkaar alvast te leren kennen en praktische details door te spreken. Uiteindelijk zijn de zeven studentes per trein en per bus naar Boedapest gekomen - vier direct uit Oekraïne, en drie uit omringende landen waarheen ze al eerder gevlucht waren, doorgaans met familie. Enkele van hun medestudenten konden niet meekomen door werk- of familieverplichtingen thuis, dan wel omdat het mannen betrof die het land niet mochten verlaten. Deze achtergebleven studenten hebben we door middel van wat online conversatielessen geprobeerd nog deels te betrekken bij de rest van de groep.

Uiteindelijk hebben zeven studentes, Maria, Vika, Lesia, Natalia, Daria, Daryna en Anna bij ons ongeveer een half semester kunnen deelnemen aan colleges en dergelijke. Dit was eigenlijk bijzaak. In de eerste plaats ging het erom hen de mogelijkheid te bieden op een veilige en rustige plaats hun studie voort te zetten en af te maken. Dit is dan ook gebeurd: naast de (vrije) lessen die we aan onze vakgroep ter beschikking stelden, volgden ze de verplichte lessen van de KNLU, schreven ze een eindscriptie en konden ze zo hun bacheloropleiding Nederlands afronden. 

Aangezien aan hun thuisuniversiteit geen masteropleiding Nederlands te volgen was, wilden we de studentes ook graag de mogelijkheid aanbieden om deel te nemen aan onze masteropleiding. Twee van de zeven bleken daarin interesse te hebben en zijn dus in Boedapest en aan onze vakgroep gebleven. Dat ging niet zonder de nodige financiële problemen. Hoewel de universiteit een grote korting op het collegegeld geeft, is er voor hen - in tegenstelling tot hun tijdelijke verblijf in de lente - geen studiebeurs beschikbaar. De twee studentes hebben zonder tegemoetkoming uit een andere bron dus geen leefgeld in een steeds duurder wordend Boedapest. Waar voor Hongaarse studenten het werken naast de studie - zeker in de masterfase - eerder regel dan uitzondering is, is het voor Oekraïense studenten met minimale kennis van het Hongaars niet zo eenvoudig een bijbaan te vinden. Nog afgezien van het feit dat wij het werken naast de opleiding, zeker in het eerste jaar van de master, geenszins aanbevelen. Als het mogelijk is, zien wij liever dat studenten zich volledig aan hun studie kunnen wijden. Vandaar dat we een oplossing zochten via de Taalunie. We zijn erg opgelucht dat de Orde van den Prince steun kan bieden aan de twee studenten: Lesia Chaika en Natalia Lehka.

Namens de Vakgroep Neerlandistiek van de Károli Gáspár Universiteit,
Jakob Faber, Anikó Daróczi en Adrienn Dióssi

Foto boven het artikel: Vijf van de zeven gevluchte Oekraïense studenten Nederlands in Boedapest.