De wisselwerking tussen het Nederlands en het Fries

Dr. Jonkman, frisist en taalsocioloog houdt in het Fries zijn verhandeling over de geschiedenis van het Nederlands in Fryslân, gebaseerd op Het Friese Nederduits dat hij en prof. Arjen Versloot in 2025  schreven. Ondersteund door de powerpoint presentatie maakt Jonkman duidelijk dat het Nederduits de algemene noemer is van een taalgebied dat, uitgaande van de Middeleeuwen, reikt van Noord- Frankrijk tot Koningsbergen. Het Friese taalgebied langs de NW kuststreek is georiënteerd op het Noordzeegebied en is van 1200-1500 een minderheidstaal. Interessant blijkt de translingualistische benadering van Jonkman. Al naar gelang de wisselwerking tussen de Friese bewoners en de invloeden van externe personen en groepen die zich in Friesland vestigen, tekent het Nederduits (of Nederlands) zich af in het Fries en het Stadsfries.

Na veldslagen met Hollandse graven en succesvolle vredesonderhandelingen (eerste helft 15^de eeuw) zullen Hollanders in Friesland wonen, aanvankelijk zonder rechten. Worp Thabor beschrijft deze periode in het Chronicon Frisiae (deels Latijn, deels Nederlands). Het Fries handhaaft zich vooral buiten de steden, maar migratie neemt toe en er ontwikkelt zich de mengvorm van het Stadsfries. In de 16^de eeuw wordt Nederlands er de bestuurstaal. Hendrik Laurens Spiegel draagt zeer bij aan het gebruik van de Nederlandse taal in wetenschappelijke en literaire werken. In de universitaire wereld met Latijn als voertaal worden wel promotieverzen in het Fries geschreven. Groot promotor van de ‘pluricentrische’ Friese taal ‘als edeler tongslag’ was Johannes Hilarides in de 17^de en begin 18^de eeuw. Jonkman verwijst verder naar het invloedrijke werk van J.H. Ottema (19^de eeuw) over bv. het ‘boekenfries, naar G.G. Kloeke als de dialect-expert en Klaas Fokkema,  die promoveerde op het Stadsfries in Leeuwarden en o.m. schreef over de fonologie van het Nederlands en Fries. Voor taalkundige bijzonderheden is Het Friese Nederduits van harte aanbevolen.