Willem Van der Auwera met 'Niccolò Machiavelli, zijn biografie, zijn revolutionair politiek denken en levensfilosofie'.

Beste vrienden,

Onze zeer actieve voorzitter opende de vergadering met een originele en vooral motiverende versie van de keure: niet ‘de Orde’, maar ‘elk lid’ zette op deze vrijdagavond zijn/haar beste beentje voor.

Onze nieuwe leden Miek, met Maarten, Katelijne en Petra, met Wytze, werden verwelkomd, alsook Johan en Gerie. Johan kwam ‘proeven’, en is neef van Willem.

Jan deelt mee dat Filip Bral ontslag neemt uit de Orde. 

De agenda voor dit Prince jaar is ondertussen compleet: op zondag 29 maart gaan we op daguitstap naar Mechelen.

Jan zoekt een schrijver voor boekdeel 3 over de Orde van den Prince. Vrijwilligers mogen zich melden bij jandheedene@gmail.com . Een boek dat niet meer geschreven moet worden is ‘Huis Droom’ van Hilde E. Gerard alias Hilde O. Met haar gekende enthousiasme presenteerde Hilde ons haar nieuwste boek. Het boek is ook een verhaal met eenlettergrepige woorden en richt zich daarmee eveneens naar eerste en moeilijke lezers. Het boek leest als een trein. Sterk werk, Hilde.

Na een stukje ganzenlever en snoekbaars mocht Jan,  Willem op het podium uitnodigen.

De fascinatie van Willem voor Machiavelli zit vooral in de luisterbereidheid en de dialoog met andersdenkenden (vooral op politiek vlak), van waaruit hij zijn ideeën ontwikkeld heeft. Knipoog naar de ‘Amicitia en Tolerantia’ van onze Orde.

Niccolò Machiavelli (1469–1527) was een man met vele gezichten: diplomaat, humanist, filosoof, renaissancist, militair strateeg, ambtenaar, historicus, toneelschrijver en vooral politiek denker. Hij leefde in het Florence van de renaissance, een tijd van intellectuele bloei maar ook van politieke instabiliteit, oorlog en machtswissels. Die gespannen context vormt de sleutel tot het begrijpen van zijn denken en van de blijvende actualiteit ervan.

‘ Iedereen ziet wat je van buiten lijkt, en maar weinig mensen voelen hoe je innerlijk bent.’ (M)

Machiavelli werd geboren in een bescheiden, maar cultureel ontwikkeld Florentijns gezin. Hij kreeg een klassieke opleiding en trad in 1498 in dienst van de Florentijnse republiek als secretaris en diplomaat. In die functie reisde hij door Italië en Europa en observeerde hij van nabij hoe macht werkelijk functioneerde: niet volgens morele idealen, maar via strategie, allianties, misleiding en soms geweld. Zijn carrière eindigde abrupt toen de Medici in 1512 opnieuw de macht grepen. Machiavelli werd ontslagen, gevangengezet en verbannen naar het platteland. In deze gedwongen afzondering schreef hij zijn bekendste werk, ‘Il Principe’.

‘ Je privilege is geen verdienste en je verdienste is ook geen privilege.’ (M)

In ‘Il Principe’ breekt Machiavelli radicaal met het traditionele, moreel-normatieve denken over politiek. Hij beschrijft niet hoe machthebbers zouden moeten zijn, maar hoe ze in werkelijkheid handelen – en volgens hem ook moeten handelen om succesvol te zijn. Efficiëntie en resultaat staan centraal. Een heerser moet bereid zijn om immorele middelen te gebruiken als het behoud van de staat dat vereist. Dit kadert in zijn  pessimistsich mensbeeld: mensen zijn namelijk onbetrouwbaar en neigen naar het kwade. De beroemde gedachte “beter gevreesd dan geliefd”, vat deze houding kernachtig samen. Politiek is bij Machiavelli een autonoom domein, losgemaakt van religie en klassieke deugd-ethiek.

‘Het is beter te handelen en spijt te hebben, dan niet te handelen en spijt te hebben.’ (M)

Toch is Machiavelli geen cynische pleitbezorger van willekeurig geweld. Zijn denken is doordrongen van ambiguïteit en pragmatisme. Hij erkent dat wreedheid soms nodig is, maar pleit voor doelgerichte, beperkte toepassing ervan. Zijn ideaal is stabiliteit en harmonie in de ‘res publica’, niet tirannie. Hierin toont zich de polyvalente man: tegelijk realist en patriot, kritisch observator en betrokken burger. Zijn uiteindelijke verlangen was een sterk en verenigd Italië, bevrijd van buitenlandse overheersing.

‘ Ik hou meer van mijn stad, land dan van  mezelf.’ (M)

Machiavelli’s persoonlijkheid weerspiegelt die spanning. In zijn privéleven was hij ironisch, speels en literair; in zijn politieke analyse koel en analytisch. Hij zocht voortdurend naar een compromis tussen moraal en noodzaak, tussen idealen en realiteit. Juist die spanning maakt zijn werk blijvend relevant.

‘ Je mag de hoop nooit opgeven.’ (M)

Na zijn dood kreeg Machiavelli echter een bijzonder negatieve reputatie. Zijn kritiek op de katholieke kerk, maar ook zijn eigengereide stijl zijn daar niet vreemd aan. Zijn naam werd synoniem voor bedrog, intrige en gewetenloosheid: “machiavellistisch” werd een scheldwoord. Die beeldvorming doet hem onrecht aan. Hij beschreef macht zoals ze is, niet zoals men haar graag ziet. Dat maakte hem verdacht, maar ook uitzonderlijk modern. Zijn streven naar het compromis en zijn inzichten in het maatschappelijke leven zijn een belangrijk nalatenschap. In de hedendaagse actualiteit blijft Machiavelli’s denken herkenbaar. Politieke leiders die moeilijke keuzes verdedigen “in het belang van de staat” of over efficiënt bestuur tegenover ethische grenzen; ze dragen allemaal een machiavellistische ondertoon. Om niet te spreken over de ‘gloria’ die afglijdt tot narcisme… 

Vrienden, Willem heeft zó veel meer verteld, maar ik wil niet heel jullie zondagnamiddag opeisen. Weet dat onze voorzitter graag zijn boekje van Machiavelli zal uitlenen.

Heel veel dank, Willem, voor deze interessante en zeer onderbouwde uiteenzetting.

Peter Braet, secretaris