Paul Lemmens en 'Het Europees Verdrag over de Rechten van de Mens bestaat 75 jaar. Maar is het nog wel relevant?'

Karin deed het zo goed in maart, dat ze opnieuw mocht voorgaan. Ze begon met de keure.

De oproep van Karin om een enthousiaste leerkracht te vinden voor het project ‘Boon voor Onderwijs’ werd beantwoord door Mia L. In campus ‘Het Spoor’ in Mol zal Nele Schrevens haar klas literair omhoog tillen.
De inschrijving voor de algemene ledendag in Rotterdam op 17 oktober loopt goed. We zijn reeds met 17 ‘Kempen-leden’.
In Mechelen hadden we een fijne daguitstap, dankzij het zonnetje én het gezelschap, natuurlijk. Piet zal me niet kwalijk nemen dat ik een klein ‘déjà vu’ gevoel had, toen we de muurschilderingen in de westtoren van de Sint-Janskerk bewonderden. In Keulen: hereniging van de Duitse keizer Otto II met zijn Theophanu in de Sint Pantaleonkerk in Keulen….  In Mechelen: 2 muurschilderingen van Sint-Christoffel en Sint-Joris in de Sint-Janskerk (weliswaar 500 jaren later en recent ontdekt in 2022). Twee verschillende verhalen, maar allebei schoonheid uit ons verleden…

Na het diner met forel en eendenfilet, was het tijd voor onze spreker.

Thérèse sprak de heer Paul Lemmens naar het podium. ‘Is het Europees Verdrag over de rechten van de mens, een hinderlijk obstakel of een cruciaal ijkpunt?’ Een indrukwekkend cv en internationale carrière met bijzondere interesse voor de rechtstaat en democratie garandeerden ons een interessante voordracht.
Zoals meerdere disciplines, heeft vooral de rechtspraak een heel precieze zinsbouw en woordgebruik. Aangezien uw secretaris geen rechten-taalpurist is, maar zich in het verleden eerder een stiel eigen maakte, zal ik dit verslag weergeven met echo’s die zijn blijven hangen.

In de historische ontwikkeling van de grondrechten waren de Franse en Amerikaanse revoluties van de 18^deeeuw een belangrijke bron voor talrijke grondwetten in Europa en in de Verenigde Staten van Amerika. In de 19de eeuw kwamen de sociale rechten erbij. WO II was dan weer de impuls voor de internationalisering van de rechten van de mens. Bedoeling was meer controle over het uiteindelijke doel van die rechten: namelijk een project van vrede en bescherming van menselijke waardigheid, over landsgrenzen en culturen heen. Het oprichtingsverdrag van de Verenigde Naties werd ondertekend in 1945.
De fundamentele rechten vinden we in de grondwet en in de verdragen van internationale recht. Zij zitten in een juridisch kader en zijn zelden absoluut. Afweging tegen het algemene belang is aan de orde. Het is de taak van de rechters om dit na te gaan. Fundamentele verplichtingen krijgen minder aandacht. Ze worden hoe dan ook opgelegd door de overheden.

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) werd in 1950 in Rome ondertekend door alle landen van Europa. Turkije tekende ook. Ondertussen zijn Rusland en Wit-Rusland er niet meer bij. Het betreft een vrij korte tekst met voornamelijk principes en uitzonderingen die in concreto moet geïnterpreteerd worden. Ook zal telkens verwezen worden naar de grondwet van het specifieke land.
Het toezicht op de naleving ligt bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Doch eerst moeten alle interne/ nationale rechtsmiddelen doorlopen zijn. De arresten van het EHRM zijn bindend. Ze moeten dus uitgevoerd worden. Dit wordt opgevolgd door een comité van ministers.
Het is duidelijk dat populisme en nationalisme fundamentele mensenrechten onder druk zetten. Parallel hiermee zien we erosie van de democratie: hoeveel ruimte is er nog in onze samenleving voor pluralisme, tolerantie en gelijke kansen? Erosie van de rechtstaat: willekeur in plaats van rechtsorde, en erosie van de rechten van de mens: rechten van ‘eenieder’ of slechts van ‘anderen’? Politieke druk van staten op het EHRM zien we in de ‘open brief’ van regeringsleiders met betrekking tot migratie.

Onze spreker concludeert dat rechtsbescherming ten overstaan van de overheid verbeterd is. Het belang van het EVRM/EHRM bestaat erin dat ieder individu wordt beschermd. Mensenrechten zijn een belangrijk onderdeel van het sociaal contract en zijn nodig voor behoud van veiligheid en vrede. Zonder grondwet is er geen harmonieuze samenleving mogelijk. Het EHRM is dus geen hinderlijk obstakel maar een cruciaal ijkpunt dat we moeten koesteren. En hiervoor moeten we ALERT blijven. Gelukkig was de volgende generatie ook aanwezig.

En dan was er koffie.

Peter Braet, secretaris