Het Nederlands anno 2025 - 26

ORDE VAN DEN PRINCE

Verslag van de debatavond

Jaarthema ‘Het Nederlands anno 2025-2026 – levend erfgoed of langzaam verlies?’

Debatavond van 12 juni 2026

Kader van de avond

Onze afdeling wijdde haar debatavond aan het jaarthema van de Orde van den Prince: ‘Het Nederlands anno 2025-2026 – levend erfgoed of langzaam verlies?’ Het thema vertrekt van een dubbele vaststelling. Onze taal lijkt vitaler dan ooit, met miljoenen sprekers in Vlaanderen, Nederland en daarbuiten, maar botst tegelijk op nieuwe uitdagingen: de invloed van het Engels, de rol van jongeren en sociale media, de taal van nieuwkomers en de groeiende afstand tussen spreektaal en standaardtaal. Achtergrond bij het thema staat op de infopagina van het themajaar.

Als inhoudelijke aanloop verwijzen we graag naar de lezing van sociolingüist Stef Grondelaers, ‘Is taalverandering altijd taalverloedering?’ (Prince-Academie, 13 september 2025), die online te herbekijken is. Zijn kernboodschap – laat een taal niet conservatief vastvriezen, want net beweging houdt ze levend – liep als een rode draad door onze avond.

Opzet

Karin, onze NT&C-coördinator, leidde het gesprek aan de hand van een taalquiz met prikkelende stellingen, fragmenten en weetjes. De quiz bracht achtereenvolgens jongeren- en straattaal, citétaal, dialecten, de standaardtaal en de verengelsing ter sprake, telkens als opstap naar discussie. De luchtige vraagvorm zorgde voor een geanimeerd debat waarin veel leden het woord namen.

Voornaamste discussiepunten

Taal als bindmiddel. Al snel was er eensgezindheid dat taal niet enkel een communicatiemiddel is, maar ook een cultureel bindmiddel – een drager van identiteit en gemeenschap.

Bedreiging of versterking? Is taalverandering een bedreiging of net een versterking van onze taal? Martine wees erop dat taalverandering van alle tijden is, maar dat ze vandaag veel sneller gaat. De conclusie was dat repressie van taalvarianten niet werkt: een taal leeft en evolueert.

Verengelsing. Willem pleitte ervoor om toch het Nederlandse woord te gebruiken wanneer het bestaat. Tegelijk relativeerde de groep de vrees voor verengelsing: in de praktijk gebruiken we nog steeds méér woorden met een Franse dan een Engelse oorsprong. Jan trok de vergelijking met de Franstaligen: een zelfverzekerd taalgebruik vertrekt van trots op de eigen taal, en binnen die trots is een bewust gebruik van eigen woorden vanzelfsprekend.

Een historisch weetje. Willem herinnerde eraan dat er bij de stichting van de VSA naar verluidt gestemd zou zijn over de standaardtaal: het Engels won het slechts met één stem van het Duits, want er waren toen veel meer Duitse dan Engelse immigranten.

Dialecten leven. Onze afdeling telt een rijkdom aan dialecten, van het Gents tot het Kastels, Zuid-Limburgs en Waaslands. Luc H. gaf enkele kleurige voorbeelden van de ‘schone’ Vlaamse taal, en Luc S. toonde aan dat dialect ook ontwapenend kan zijn en een gemoedelijke sfeer schept. De conclusie luidde dat dialect en standaardtaal perfect naast elkaar kunnen en moeten bestaan.

Grammatica. Martine heeft geen probleem met verandering van uitspraak en woordenschat, maar wel met de vereenvoudiging van de grammatica die wegdrijft van de standaardgrammatica, vooral in Noord-Nederland.

Standaardtaal versus streektaal. Wordt het Standaardnederlands vandaag nog steeds opgedrongen ten nadele van onze streektaal? Verschillende voorbeelden uit de eigen praktijk passeerden: Jan D. moest van de redacteur ‘zetel’ vervangen door ‘sofa’, en Hilde G. mocht geen ‘Jupiler’ vermelden – ook geen ‘pintje’, het moest een ‘pilsje’ worden. Edgar merkte op dat ook de Zuid-Nederlanders dit gevoel met de Vlamingen delen: hun taal leunt dichter aan bij het Vlaams en maakt deel uit van het Zuid-Nederlands.

Conclusie

Het debat ging uiteindelijk minder over de toekomst van het Standaardnederlands en meer over onze eigen streektaal, die haar plaats opeist náást de standaardtaal. De avond bevestigde wat ook de experten benadrukken: niet repressie, maar bewustzijn van de waarde van de verschillende taalvarianten en de dialoog daarover houden onze taal levend. Of, met de woorden die de avond mooi samenvatten: traditie is het doorgeven van het vuur, niet het aanbidden van de as.

Met dank aan onze voorzitter Jan voor deze mooie samenvatting.